Upał zabija po cichu. Kto jest najbardziej zagrożony i jak się chronić?

Upał nie zawsze zaczyna się od omdlenia na rozgrzanym chodniku. Częściej daje mniej oczywiste sygnały: ból głowy, osłabienie, rozdrażnienie, nudności albo problemy z koncentracją. Łatwo je zlekceważyć, zwłaszcza gdy wysoka temperatura utrzymuje się przez kilka dni.

Tymczasem gorąco może nasilać choroby serca i płuc, obciążać nerki, prowadzić do odwodnienia i zwiększać ryzyko wypadków. Najgroźniejszy jest udar cieplny. To stan, w którym organizm przestaje radzić sobie z regulowaniem temperatury i potrzebna jest natychmiastowa pomoc.

Kto najgorzej znosi wysoką temperaturę?

Upał może zaszkodzić każdemu, ale nie wszyscy są narażeni w takim samym stopniu. Szczególnej uwagi wymagają osoby starsze, niemowlęta, małe dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami serca, płuc, nerek, cukrzycą lub zaburzeniami psychicznymi.

Seniorzy często słabiej odczuwają pragnienie i później zauważają odwodnienie. Małe dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć, że robi mu się słabo. Osoba przewlekle chora może natomiast uznać duszność, zawroty głowy lub zmęczenie za zwykłe objawy swojej choroby.

Zagrożenie rośnie również u osób pracujących fizycznie na zewnątrz. Długotrwały wysiłek w pełnym słońcu może szybko doprowadzić do przegrzania, zwłaszcza gdy brakuje przerw, cienia i dostępu do wody.

Pierwszych objawów nie warto lekceważyć

Silne pragnienie, osłabienie, ból głowy, zawroty, nudności, skurcze mięśni, szybkie tętno i obfite pocenie mogą świadczyć o wyczerpaniu cieplnym.

W takiej sytuacji trzeba przenieść osobę do chłodniejszego miejsca, zdjąć zbędne warstwy ubrania i zacząć schładzać skórę. Można użyć chłodnej wody, mokrych ręczników albo wentylatora. Osobie przytomnej, która może bezpiecznie przełykać, warto podawać chłodne płyny małymi porcjami.

Jeżeli po około 30 minutach nie ma poprawy, nie należy dalej czekać.

Udar cieplny wymaga natychmiastowej pomocy

Udar cieplny jest stanem zagrożenia życia. Mogą mu towarzyszyć bardzo wysoka temperatura ciała, gorąca skóra, szybki oddech, przyspieszone tętno, dezorientacja, problemy z koordynacją, drgawki albo utrata przytomności.

W takiej sytuacji trzeba zadzwonić pod numer 112. Do przyjazdu pomocy należy przenieść chorego do cienia lub chłodnego pomieszczenia, zdjąć nadmiar ubrania i rozpocząć chłodzenie.

Osobie nieprzytomnej nie wolno podawać niczego do picia. Trzeba sprawdzać oddech i wykonywać polecenia dyspozytora.

Nie czekaj, aż pojawi się pragnienie

W upalne dni najlepiej pić regularnie, zanim organizm zacznie wyraźnie domagać się płynów. Pragnienie często pojawia się dopiero wtedy, gdy odwodnienie już się zaczęło.

Najbezpieczniejszym wyborem jest woda. Alkohol działa odwrotnie: sprzyja odwodnieniu i może utrudniać właściwą ocenę własnego samopoczucia.

Nie istnieje jedna ilość płynów odpowiednia dla wszystkich. Osoby z niewydolnością serca, chorobami nerek lub zaleconym ograniczeniem picia powinny stosować się do indywidualnych zaleceń lekarza.

Sygnałem ostrzegawczym może być bardzo ciemny mocz albo wyraźnie rzadsze korzystanie z toalety.

Jak nie dopuścić do przegrzania mieszkania?

Otwieranie okien przez cały dzień nie zawsze pomaga. Gdy na zewnątrz jest cieplej niż w domu, do środka wpada kolejne gorące powietrze.

W najcieplejszych godzinach lepiej zasłonić okna i pozostawić je zamknięte. Wietrzenie ma większy sens wieczorem, nocą lub wcześnie rano, gdy temperatura spada.

Warto również ograniczyć korzystanie z piekarnika, suszarki bębnowej i innych urządzeń, które dodatkowo nagrzewają mieszkanie. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na pokoje, w których śpią dzieci, seniorzy i osoby chore.

Wentylator poprawia komfort, ale przy bardzo wysokiej temperaturze może nie wystarczyć.

Największy wysiłek lepiej przełożyć

Zakupy, trening, prace w ogrodzie i dłuższe spacery najlepiej planować rano albo wieczorem. W środku dnia warto ograniczyć przebywanie na słońcu, szukać cienia i nosić lekką, przewiewną odzież.

Osoby pracujące fizycznie potrzebują częstszych przerw, wody i miejsca, w którym mogą się schłodzić. Brak odpoczynku podczas upału zwiększa ryzyko omdlenia, odwodnienia i problemów z nerkami.

Dziecko ani zwierzę nie może zostać w samochodzie

Wnętrze samochodu nagrzewa się bardzo szybko, także wtedy, gdy pojazd stoi w cieniu, a szyba jest lekko uchylona.

Dziecka, osoby zależnej ani zwierzęcia nie wolno zostawiać w aucie nawet na kilka minut. Temperatura może wzrosnąć szybciej, niż się wydaje.

Nie należy też przykrywać całego wózka grubą tkaniną. Ogranicza to przepływ powietrza i może jeszcze bardziej podnieść temperaturę wokół dziecka. Lepszy jest daszek, przewiew i regularne sprawdzanie, czy dziecku nie jest za gorąco.

W czasie upału warto zadzwonić do bliskich

Krótki telefon do starszego rodzica, samotnego sąsiada albo osoby przewlekle chorej może mieć realne znaczenie.

Warto sprawdzić, czy ma wodę, chłodne pomieszczenie i możliwość zrobienia zakupów bez wychodzenia w najgorętszej porze. Najbardziej niebezpieczne jest połączenie samotności, nagrzanego mieszkania i choroby ograniczającej samodzielność.

Leki mogą wpływać na reakcję organizmu

Niektóre leki zmieniają gospodarkę wodną, ciśnienie, pocenie lub zdolność organizmu do radzenia sobie z wysoką temperaturą.

Nie oznacza to jednak, że podczas upału należy samodzielnie zmieniać dawkę albo przerywać leczenie. Osoby przyjmujące leki moczopędne, preparaty na nadciśnienie lub inne leki związane z chorobami przewlekłymi powinny w razie wątpliwości porozmawiać z lekarzem albo farmaceutą.

Szczególnie niepokojące są omdlenia, splątanie, silne osłabienie oraz wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu.

Najważniejsze jest szybkie reagowanie

Upał rzadko od razu daje dramatyczne objawy. Najpierw pojawiają się pragnienie, ból głowy, zmęczenie albo rozdrażnienie. To właśnie wtedy najlepiej zareagować.

Regularne picie, ograniczenie wysiłku, chłodzenie mieszkania, unikanie słońca w najgorętszych godzinach i sprawdzanie osób najbardziej narażonych naprawdę zmniejszają ryzyko.

Gdy pojawia się dezorientacja, utrata przytomności, drgawki albo bardzo wysoka temperatura ciała, nie ma czasu na obserwowanie sytuacji. Potrzebna jest natychmiastowa pomoc.