Weto Nawrockiego. Tylko w Polsce program SAFE padł ofiarą partyjnej wojny

Weto Karola Nawrockiego nie zatrzymało tylko jednej ustawy. Pokazało, że w Polsce nawet pieniądze na obronność mogą zostać wciągnięte w partyjną wojnę. Program SAFE, który w innych państwach UE służy przede wszystkim finansowaniu zbrojeń, u nas stał się kolejnym polem starcia o Brukselę, suwerenność i przewagę przed wyborami.

Stawka jest konkretna. Polska ma do dyspozycji 43,7 mld euro z unijnego instrumentu SAFE, czyli największą krajową pulę w programie wartym do 150 mld euro. Mechanizm został pomyślany jako źródło długoterminowych, preferencyjnych pożyczek na inwestycje obronne i rozbudowę zdolności przemysłowych. Dla państwa, które już teraz wydaje na armię wyjątkowo dużo, to nie był poboczny dodatek, ale jedno z najważniejszych zewnętrznych narzędzi finansowania bezpieczeństwa.

Zawetowana przez prezydenta ustawa nie tworzyła samego SAFE, lecz miała ułatwić Polsce korzystanie z tych pieniędzy i dać rządowi większą elastyczność w ich wydawaniu. Gabinet Donalda Tuska chciał, by środki mogły wspierać nie tylko wojsko, ale też wybrane potrzeby Straży Granicznej, policji i infrastruktury bezpieczeństwa. Po wecie ta ścieżka się zawęża. Polska nie traci automatycznie swojej alokacji, ale traci część swobody, z jaką mogłaby ją wykorzystać.

I właśnie tu widać sedno problemu. W większości Europy pytanie o SAFE brzmi: jak szybko i skutecznie sięgnąć po pieniądze na obronność. W Polsce pytanie zostało przepisane na język politycznego konfliktu. Nawrocki, wspierany przez PiS, od tygodni przedstawia program nie jako praktyczne narzędzie wzmacniania armii, ale jako ryzykowny model zadłużania państwa i potencjalny kanał nacisku ze strony Brukseli. Taka narracja dobrze wpisuje się w szerszy spór prawicy z rządem Tuska o miejsce Polski w Unii, ale zarazem przesuwa na dalszy plan czysto obronny sens całego mechanizmu.

Prezydent argumentuje, że SAFE oznaczałby dla Polski wieloletni zagraniczny dług, ryzyko kursowe i możliwość powiązania finansowania z unijną warunkowością. Tego stanowiska nie można zbyć jako pustego hasła, bo rzeczywiście jest to spór o model finansowania państwa. Problem polega jednak na tym, że jego polityczny ciężar okazał się większy niż praktyczne pytanie, czy Polska powinna korzystać z dostępnego, relatywnie taniego instrumentu w czasie gwałtownej rozbudowy potencjału wojskowego. Rząd odpowiada właśnie w ten sposób: w warunkach wojny za wschodnią granicą i rosnących kosztów zbrojeń blokowanie prostszej drogi do finansowania jest uderzeniem w sprawność państwa, niezależnie od ideologicznej oprawy tego sporu.

Nawrocki i jego obóz próbują pokazać, że istnieje alternatywa bardziej „suwerenna”, oparta na wykorzystaniu zysków związanych ze wzrostem wartości rezerw złota NBP. Politycznie brzmi to atrakcyjnie, bo pozwala opowiedzieć sprawę jako wybór między „cudzym kredytem” a „własnym zasobem”. Na razie pozostaje jednak bardziej projektem politycznym niż gotowym, sprawdzonym mechanizmem, który mógłby natychmiast zastąpić unijne finansowanie na podobną skalę i z porównywalną przewidywalnością. To także dlatego rząd uznaje złotą alternatywę za rozwiązanie niepewne i ryzykowne.

W polskim sporze o SAFE najbardziej uderza nie sam brak zgody, lecz to, czego ten brak zgody dotyczy. Nie mówimy o pobocznym programie społecznym ani o symbolicznym geście wobec Brukseli. Mówimy o mechanizmie, który miał pomóc finansować bezpieczeństwo państwa w jednym z najgroźniejszych momentów dla Europy od dekad. Tymczasem w Polsce został on podporządkowany logice wojny między prezydentem wspieranym przez opozycję a rządem. To właśnie odróżnia polski przypadek od większości państw UE i to dlatego teza Politico wybrzmiewa tak mocno: tylko u nas SAFE wyrósł na pełnowymiarowy problem polityczny.

Nie trzeba dopisywać złej woli, by zobaczyć konsekwencje. Wystarczy zestawić fakty: ogromna pula środków, unijny instrument zaprojektowany po to, by szybciej wzmacniać obronność, rząd próbujący po niego sięgnąć i prezydent, który tę drogę blokuje w imię sporu o suwerenność i relacje z Brukselą. W takim układzie powstaje obraz polityki, w której partyjny konflikt okazuje się silniejszy niż imperatyw sprawnego dozbrajania państwa. I to jest dziś najpoważniejszy polityczny sens weta wobec SAFE.

DF, thefad.pl / Źródło: Politico, Reuters, Komisja Europejska, Rada UE