Wątroba potrafi się regenerować. Do czasu…

O tym, żeby troszczyć się o serce, słyszał już zapewne każdy, o nerkach też mówi się o sporo. Jednak szczególną uwagę warto poświęcić innemu narządowi - wątrobie. Jest niezwykła pod względem zdolności regeneracji. Jednak i wątrobie można zaszkodzić. Jak zatem ją chronić?

Zdrowa wątroba to skarb. To centralne, chemiczne laboratorium organizmu - prawdziwa „rafineria”. Organ ten na przykład produkuje substancje, z których wiele jest kluczowych dla życia. Najbardziej znana jest żółć, która pomaga w trawieniu tłuszczów. Wytwarza albuminę - białko, które krąży we krwi i pomaga transportować hormony, kwasy tłuszczowe, a także niektóre leki. Narząd ten produkuje niezbędny cholesterol i trójglicerydy, a także związki, które są potrzebne dla krzepnięcia krwi. Przekształca węglowodany i aminokwasy w łatwo przyswajalną glukozę, a jej nadmiar przechowuje w postaci glikogenu.

Wątroba usuwa z organizmu bilirubinę - substancję, która powstaje w czasie rozkładu starych czerwonych krwinek. To właśnie bilirubina, przy uszkodzeniach wątroby powoduje żółtaczkę.

Ważący ok. 1,5 kg organ pomaga w usuwaniu różnych toksycznych lub obcych dla organizmu substancji, na przykład alkoholu czy leków. Do tego zawiera komórki odpornościowe, które pomagają zwalczać infekcje. W sumie narząd ten odpowiada za ponad 500 różnych funkcji.

A zdolności regeneracji ma niezwykłe, co wykorzystuje się w transplantologii. Czasami możliwe jest przeszczepienie fragmentu wątroby - najczęściej takie zabiegi wykonywane są u dzieci. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, zarówno u dawcy, jak i u biorcy wątroba odrasta z pozostawionego/przeszczepionego fragmentu.

Alkohol - wróg wątroby

Niemniej jednak i wątrobę można zniszczyć. Zresztą, wystawianie nawet sprawnego systemu na niepotrzebną próbę z pewnością dobrym pomysłem nie jest.

Co więc robić? Po pierwsze, zapamiętać, że wrogiem wątroby jest alkohol. To wątroba bierze na siebie lwią część usuwania tej toksyny z organizmu. Jeśli ktoś pije wystarczająco długo i intensywnie, ryzykuje zwłóknieniem wątroby - stanem, w którym jej naturalne komórki zastępuje właściwie bezużyteczna tkanka łączna.

Eksperci twierdzą, że już 120 gramów dziennie mocnego alkoholu u mężczyzn i 60 u kobiet może powodować powstawanie w wątrobie blizn z tkanki łącznej.

Według opracowania opublikowanego w ubiegłym roku przez zespół z University of California w San Diego, 25 proc. zgonów spowodowanych na świecie zwłóknieniem wątroby wynika właśnie z nadużywania alkoholu. Z tego powodu, na sto tysięcy osób umiera przeciętnie 4,5. Część z tych zgonów wynikała z rozwoju nowotworu wątroby, który może rozwinąć się wskutek nadużywania alkoholu. Kolejna kwestia to narkotyki.

Dieta, ruch i waga

Kolejne trzy kwestie warto poruszyć wspólnie, bo nadwyrężanie wątroby wyraźnymi zaniedbaniami w tych obszarach może m.in. doprowadzić do niealkoholowego stłuszczenia wątroby - stanu, w którym gromadzący się w wątrobie tłuszcz staje się dla jej komórek toksyczny i z czasem może prowadzić do uszkadzającego organ i zwiększającego ryzyko nowotworów zwłóknienia.

Dieta. Eksperci doradzają ograniczanie wysokokalorycznych potraw, głównie rafinowanych cukrów prostych (można je znaleźć m.in. w słodyczach, ciastkach, białym pieczywie czy makaronie) nadmiaru nasyconych kwasów tłuszczowych, czerwonego mięsa.

Zalecają natomiast odpowiednią dawkę owoców i warzyw, wyroby z pełnego ziarna oraz odpowiednie nawodnienie organizmu.

Obok diety, ważne jest zapewnienie odpowiedniej dawki ruchu, który pomaga spalić tłuszcz. Jak podają statystyki, niealkoholowe stłuszczenie wątroby dotyka - uwaga - nawet 30 proc. populacji świata i odsetek ten stale rośnie.

Uwaga na chemikalia

Komórki wątroby nie lubią toksyn. Eksperci zalecają ograniczanie, w miarę możliwości kontaktu z różnymi chemikaliami, np. insektycydami, czy nawet związkami obecnymi w środkach czyszczących. Kiedy się ich używa, lepiej się upewnić, że pomieszczenie jest dobrze wentylowane. Warto pamiętać, że na sporą dawkę toksyn, także wątrobę naraża się podczas palenia tytoniu.

Toksyczne mogą być też leki, nawet te wydawane bez recepty, jak niektóre niesteroidowe środki przeciwzapalne, czy leki przeciwbólowe, np. paracetamol.

Jak niedawno stwierdzili naukowcy z Rutgers New Jersey Medical School, „toksyczne oddziaływanie na wątrobę paracetamolu przyjmowanego w nadmiernych dawkach, to w Stanach Zjednoczonych najczęstsza przyczyna uszkodzeń wątroby spowodowanych lekami i problem o zasięgu globalnym”. Podobnie, ostrożność należy też zachować podczas przyjmowania suplementów, szczególnie tych mniej znanych.

Uwaga na infekcje

Wątroba może ulec zakażeniu, które może ją poważnie uszkodzić, a nawet zniszczyć. Mowa o wirusowych zapaleniach wątroby, z których najgroźniejsze są zapalenia typu B i C. Eksperci zalecają odpowiednie szczepienia, które są dostępne w przypadku zapalenia wątroby typu B oraz A.

Ważne są też środki ostrożności. Trzeba tutaj wymienić rozsądek w kontaktach seksualnych. Wirusy zapalenia wątroby typu B i C mogą się bowiem przenosić za pośrednictwem różnych płynów ustrojowych, nie tylko krwi. Unikać należy kontaktu z zanieczyszczonymi krwią przedmiotami (szczególną ostrożność trzeba więc zachować np. w salonach tatuażu). Ważna jest też podstawowa higiena, czyli mycie rąk - wirusy zapalenia typu A przenosić się mogą przez jedzenie i wodę. Szacuje się, że np. w Polsce, aż 1 proc. dorosłej populacji jest przewlekle zakażona wirusem zapalenia wątroby typu B.

Warto wspomnieć, że 95 proc. dorosłych naturalnie zwalcza chorobę, więc odsetek przewlekle chorych w tej grupie jest relatywnie niewielki. Jednak u dzieci ok. 90 proc. zakażeń okołoporodowych przechodzi w postać przewlekłą i 30-50 proc. zakażeń, jakie mają miejsce do 6. roku życia. Przewlekłe zakażenie w wielu przypadkach prowadzi natomiast do marskości wątroby i jej nowotworu. To dlatego w Polsce szczepionki przeciwko WZW B podaje się już noworodkom.

O wątrobę dbać wcale nie jest aż tak trudno, jeśli wyeliminuje się typowo szkodliwe czynniki i wprowadzi kilka podstawowych, sprzyjających także ogólnemu zdrowiu działań. A wtedy jest szansa, że wątroba się odwdzięczy i posłuży do późnej starości.

Źródło: PAP