Rosyjska inwazja na Ukrainę. Czy istnieje możliwość zakończenia wojny?

Peter Hille

Rosyjska inwazja na Ukrainę z dnia na dzień staje się coraz bardziej krwawa. Kto i w jaki sposób może położyć kres walkom?

Podczas gdy wojska rosyjskie kontynuują natarcie na Kijów, kanclerz Niemiec Olaf Scholz próbował w piątek w rozmowie telefonicznej przekonać prezydenta Rosji Władimira Putina do zakończenia ataku i rozpoczęcia negocjacji. Jest to kolejna taka inicjatywa po wcześniejszych próbach podjętych przez prezydenta Francji Emmanuela Macrona i innych przywódców państw zachodnich. Jednak zawieszenie broni na Ukrainie wciąż wydaje się bardzo odległe.

Biała Cerkiew teraz pic.twitter.com/FtFVrao382

— Wojciech Bojanowski (@BojanowskiW) March 5, 2022

– Każda wojna kiedyś się kończy i zazwyczaj kończy się porozumieniem po negocjacjach – mówi Marcel Roethig, szef biura Fundacji Friedricha Eberta w Kijowie. – Jestem głęboko przekonany, że prędzej czy później dojdzie do porozumienia między Ukrainą a Rosją, prawdopodobnie także między Rosją a Zachodem – powiedział w rozmowie z DW Roethig, który obecnie przebywa w Niemczech. – Niestety jest to jeszcze daleka droga.

Do tej pory delegacje ukraińska i rosyjska dwukrotnie spotkały się na Białorusi. W czwartek 3 marca uzgodniono korytarze humanitarne, którymi będzie mogła uciekać ludność cywilna. Nie ma jednak jeszcze szczegółowych informacji na temat tego, kto będzie mógł korzystać z tych korytarzy i gdzie dokładnie będą one zlokalizowane.

#Novopskov. #Russians opened fire on civilians. pic.twitter.com/NPU2eYhAtD

— NEXTA (@nexta_tv) March 5, 2022

Kto może podjąć się mediacji?

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w czwartek ponownie zadeklarował gotowość do bezpośrednich rozmów z Władimirem Putinem. W przeszłości Putin wyrażał zainteresowanie bezpośrednimi negocjacjami jedynie z prezydentem USA Joe Bidenem.

Kto mógłby przyciągnąć Putina do stołu negocjacyjnego?

Marcel Roethig uważa, że w takich rozmowach mogłyby pośredniczyć różne strony, począwszy od Izraela, Turcji czy Finlandii, a skończywszy na Organizacji Narodów Zjednoczonych czy specjalnym doradcy z UE.

Zdaniem eksperta, rolę mediatora wywierając pewien wpływ na Putina mogłyby pełnić także Chiny.

– Chiny nie są zainteresowane zdestabilizowaną Europą i zdestabilizowanymi rynkami. Przy tym Chiny są ostatnim ważnym partnerem gospodarczym Rosji, więc Putin pilnie potrzebuje chińskiego wsparcia – uważa Marcel Roethig.

Civilians suffered as a result of the shelling of a private sector in #BilaTsirkva. pic.twitter.com/6nnIGxb9Uu

— NEXTA (@nexta_tv) March 5, 2022

Jednak jak dotąd Putin nie wydaje się w ogóle zainteresowany rozmowami na wysokim szczeblu.

– Obawiam się, że nie poniósł on jeszcze wystarczających strat, by zmienić swoje plany wojenne – mówi Gustav Gressel, starszy specjalista ds. polityki w berlińskim biurze Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (ECFR).

Czy istnieje szansa na wycofanie się Rosji?

– Jeśli jednak wojskom rosyjskim nadal będzie przychodzić z trudem zdobywanie przewagi, presja na Putina może wzrosnąć – powiedział Gressel w programie DW „To The Point”. – Jeśli wojska ukraińskie utrzymają się jeszcze przez około tydzień, zobaczymy, czy Putin zgodzi się na jedną z wielu propozycji kompromisu – dodał.

Бійці 93 бригади Холодний Яр розповіли про те, як влаштували засідку на російську колону на півночі Харківщини та як тікали російські окупанти,лишивши нову та справну техніку і паливо до неї.
Переважна більшість ворожої техніки вже використовується нашим військом проти окупантів. pic.twitter.com/7ZGl7heHbp

— ВОЇНИ УКРАЇНИ🇺🇦 (@ArmedForcesUkr) March 5, 2022

Czy jest w ogóle możliwe, że Rosjanie będą musieli się całkowicie wycofać?

Jeśli siły ukraińskie nadal będą zadawać ciężkie straty napastnikom, Putin może być do tego zmuszony. – Powinniśmy pamiętać o Stalinie - powiedział Gressel. – Nie był on osobą, która przywiązywała dużą wagę do życia ludzkiego, a atak na Finlandię przerwał po 40 dniach – wyjaśnia specjalista.

Sankcje i możliwy upadek gospodarczy Rosji mogą być kolejnym czynnikiem zmuszającym Putina do ponownego przemyślenia swoich planów. Jeśli straci poparcie części rosyjskich elit lub jeśli ruch antywojenny zyska na popularności w Rosji pomimo represji, Putin może zostać zmuszony do wycofania swoich wojsk.

A suspected Russian rocket attack hit a residential area on March 5 in Bila Tserkva, Ukraine, 50 miles south of Kyiv.

Anna Bogalchuk, 15, was home when the blast hit, ripping roofs off buildings and hurling shattered glass and debris into family homes. https://t.co/rwHkA4WLce pic.twitter.com/XLwj6k5tZL

— The Washington Post (@washingtonpost) March 5, 2022

Czy dojdzie do interwencji NATO?

Doniesienia o rosyjskim ataku na reaktor jądrowy w Zaporożu w piątek wywołały falę szoku w całej Europie. Lider niemieckiej opozycji Friedrich Merz z CDU powiedział telewizji NDR Info, że celowy rosyjski atak na elektrownie jądrowe zagroziłby całej Europie i mógłby być powodem do interwencji NATO ze względu na obronę własną.

Jednak opcję tę wyklucza kanclerz Olaf Scholz. Jak zaznaczył: Było „absolutnie jasne, że NATO i jego państwa członkowskie nie wezmą udziału w wojnie”.

Prezydent Ukrainy Zełenski wcześniej ponownie zaapelował do Zachodu o wprowadzenie strefy zakazu lotów nad jego krajem. Jednak członkowie NATO wielokrotnie wykluczali taką możliwość.

– Wszyscy wiedzą, do czego to może doprowadzić – ostrzega Roethig. – Doprowadziłoby to do zaangażowania wojsk NATO w bezpośrednie działania bojowe z armią rosyjską. Doprowadziłoby to do eskalacji, której nikt z nas nie chce, bo to w zasadzie droga do III wojny światowej – uważa ekspert. W takiej konfrontacji może dojść nawet do nuklearnego scenariusza zagłady.

Szukanie rozwiązania na drodze negocjacji

Jeśli Putinowi nie uda się podporządkować całej Ukrainy, a siły ukraińskie nie będą w stanie wyprzeć wojsk rosyjskich – jak może wyglądać ewentualny kompromis?

Zdaniem Roethiga, częścią porozumienia mogłaby być federalna struktura Ukrainy, ze specjalnym statusem dla regionów Doniecka i Ługańska, które od 2014 roku są częściowo pod kontrolą wspieranych przez Rosję separatystów.

– Może się też zdarzyć, że Ukraina będzie chciała odstąpić część swojego terytorium, np. obwody doniecki i ługański lub Krym – mówi Roethig. Jednak, jak ocenia, utrata integralności terytorialnej byłaby dla Kijowa trudna do zaakceptowania.

Kolejną opcją może być neutralność Ukrainy. – Zakładałbym, że Ukraina będzie musiała zrezygnować ze swoich ambicji natowskich i usunąć ze swojej konstytucji cel przyszłego przystąpienia do NATO – mówi Roethig.

Gdyby rząd ukraiński poszedł na tak daleko idące ustępstwa, że Putin by je zaakceptował czy zaakceptowałby je również naród ukraiński?

– Dobrą sprawą jest to, że prezydent Ukrainy jest otoczony w tej chwili swoistym kultem, cieszy się bardzo dużym poparciem społeczeństwa – mówi Roethig. – Dlatego teraz może sprzedać idę kompromisu swojemu narodowi.

Roethig wskazuje jednocześnie na historię Europy i apeluje o ostrożność. Po I wojnie światowej (1914-1918) pokonane Niemcy czuły się głęboko pokrzywdzone i upokorzone postanowieniami wersalskiego traktatu pokojowego.

– Ukraińcy mają w tej chwili poczucie, że mogą wygrać tę wojnę. To wrażenie może być jednak złudne. Ukraina może przegrać– uważa Roethig. – Niektórzy mogą wówczas twierdzić, że Zełenski sprzedał kraj i że w innych okolicznościach Rosjanie zostaliby pokonani.

Wynegocjowane rozwiązanie zakłada jednak, że Putin również powróci do racjonalnego działania. – Zawsze sądziliśmy, że w głębi duszy jest racjonalny – mówi Roethig. – Działa jednak emocjonalnie, a to czyni go nieprzewidywalnym. Mam nadzieję co do jego otoczenia, jego bezpośrednich doradców. Nie wiemy jednak ilu z nich naprawdę słucha i co tak naprawdę mu mówią.

Przewrót na Kremlu

Inwazja na Ukrainę jest powszechnie postrzegana jako „wojna Putina”. Co by się stało, gdyby Putin został obalony?

Siergiej Miedwiediew z berlińskiej organizacji pozarządowej „Dekabryści”, która wspiera działaczy demokratycznych w krajach byłego Związku Radzieckiego, nie wyklucza takiego scenariusza.

– Kiedy teraz i w ciągu najbliższych kilku dni do Rosji trafią pierwsi zmarli, nawet lojalni ludzie będą musieli zadać sobie pytanie: Czy ta wojna jest im naprawdę potrzebna? I czy naprawdę potrzebują tego reżimu?

Roethig z Fundacji im. Friedricha Eberta jest jednak bardzo ostrożny, jeśli chodzi o taki scenariusz. – Zachód nie powinien wiązać z tym zbyt wielkich nadziei. Ponieważ nie wiemy, do czego doprowadziłaby zmiana reżimu i jakie wiązałyby się z tym niestabilności dla nas – twierdzi Roethig.

Obecnie wydaje się bardziej prawdopodobne, że armia rosyjska zdobędzie duże obszary Ukrainy w krwawej wojnie. Nawet wtedy efektem może być pokój, choć pokój pod dyktando Moskwy. Wielu obserwatorów uważa, że taki pokój byłby bardzo kruchy i mógłby doprowadzić do wieloletniej wojny partyzanckiej, jak to miało miejsce w przypadku Związku Radzieckiego w Afganistanie.

REDAKCJA POLECA